Ngày 4: Hội nghị Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính

Ngày 10/09/2026, tại Khách sạn Courtyard by Marriott Danang Han River, Thành phố Đà Nẵng, Hội nghị Trao đổi về Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính bước sang ngày làm việc thứ tư với chủ đề “Thị trường Carbon Toàn cầu, Tính Toàn vẹn và Các Nghiên cứu Điển hình Khu vực”.

Công ty Luật Siglaw vinh dự tiếp tục đồng hành cùng Hội nghị trong ngày làm việc thứ tư, qua đó có cơ hội trực tiếp lắng nghe những trao đổi chuyên sâu từ các chuyên gia hàng đầu về thị trường carbon quốc tế – một trong những trụ cột quan trọng của tài chính xanh và tài chính khí hậu toàn cầu.

Hành trình hơn nửa thế kỷ của tín chỉ carbon

Mở đầu ngày làm việc thứ tư là chuyên đề “Các loại tín chỉ carbon và mô hình thị trường carbon trên thế giới” do Ông Kai Zhao, đến từ Đại học Washington (Hoa Kỳ), trình bày. Chuyên đề quay ngược về giai đoạn 1960 – 1990, thời điểm mà khái niệm về sự “ô nhiễm” lần đầu tiên được nhìn nhận như một loại tài sản có thể mua bán, đặt nền móng pháp lý và thị trường đầu tiên cho khái niệm “tín chỉ carbon” sau này.

Diễn giả Kai Zhao nhấn mạnh dấu mốc quan trọng vào năm 1997, khi Nghị định thư Kyoto được thông qua và trở thành hiệp ước quốc tế đầu tiên tạo ra các đơn vị carbon có thể giao dịch xuyên biên giới. Bên cạnh những thành tựu, chuyên đề cũng thẳng thắn chỉ ra ba thách thức lớn mà cơ chế của Nghị định thư Kyoto từng đối mặt trong thực tiễn:

• Việc chứng minh tính bổ sung (rằng dự án thực sự không thể xảy ra nếu thiếu tín chỉ) luôn mang tính chủ quan;
• Một số loại tín chỉ, như tín chỉ tiêu hủy khí HFC-23, vô tình tạo ra động cơ khuyến khích ngược có lợi cho việc duy trì phát thải;
• Tại một số quốc gia, việc tự phát hành tín chỉ thiếu sự giám sát độc lập cần thiết.

Từ những bài học và kinh nghiệm của Nghị định thư Kyoto, ông Kai Zhao khép lại chuyên đề bằng việc dẫn dắt tới Thỏa thuận Paris năm 2015 – một bước phát triển quan trọng trong khuôn khổ hợp tác quốc tế về biến đổi khí hậu.

Nếu Kyoto đặt nền móng cho các cơ chế thị trường carbon quốc tế, thì Thỏa thuận Paris mở rộng khuôn khổ này trên cơ sở sự tham gia của các quốc gia thông qua các Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDCs). Điều này đặ tạo cơ sở cho các hình thức hợp tác quốc tế mới, qua đó mở ra một giai đoạn mới cho thị trường carbon toàn cầu.

Xem thêm: Chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới

Tín chỉ carbon dưới góc độ pháp lý và tài chính

Tiếp nối Hội nghị, Bà Jasmin Bolte từ Đại học Washington (Hoa Kỳ), trình bày chuyên đề “Tín chỉ Carbon dưới góc độ Pháp lý và Tài chính: Tài sản, Hàng hóa, Chứng khoán và Tài sản Kỹ thuật số”.

Chuyên đề đưa ra một trong những vấn đề cốt lõi mà các nhà lập pháp trên thế giới vẫn đang tiếp tục tranh luận: về bản chất pháp lý, tín chỉ carbon nên được xếp vào loại tài sản vô hình thông thường, hàng hóa có thể giao dịch trên sàn, một loại chứng khoán chịu sự điều chỉnh của pháp luật, hay một dạng tài sản kỹ thuật số gắn với công nghệ token hóa.

Chuyên đề phân tích cách các mô hình phân loại pháp lý khác nhau sẽ kéo theo những hệ quả khác nhau về quyền sở hữu, nghĩa vụ công bố thông tin, cơ chế chuyển nhượng và mức độ bảo vệ nhà đầu tư.

Diễn giả Jasmin Bolte cũng chỉ ra rằng các vấn đề về quyền sở hữu tín chỉ carbon thường phát sinh ở nhiều giai đoạn khác nhau trong vòng đời của một dự án – từ khi hình thành, đăng ký, phát hành cho đến khi giao dịch trên thị trường – và việc thiết kế một khung pháp lý rõ ràng ngay từ đầu chính là chìa khóa để tín chỉ carbon có thể đạt được tính thanh khoản cần thiết, thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn.

Đối với Việt Nam, đây là nội dung có ý nghĩa tham chiếu trực tiếp trong quá trình xây dựng khung pháp lý cho thị trường carbon trong nước, khi việc lựa chọn một mô hình phân loại pháp lý phù hợp sẽ quyết định phần lớn cách thức vận hành, giám sát và bảo vệ quyền lợi các bên tham gia thị trường sau này.

Chống “tẩy xanh” và bảo vệ tính toàn vẹn của thị trường

Một trong những chuyên đề nhận được sự quan tâm đặc biệt trong buổi sáng là chuyên đề của Bà Nelly Muyia (Đại học Washington, Hoa Kỳ) về “Phòng chống Hành vi Tẩy xanh (Greenwashing) và Đảm bảo Tính Toàn vẹn Cao trong Vòng đời của Tín chỉ Carbon”.

Trong bối cảnh ngày càng nhiều doanh nghiệp trên thế giới đưa ra các cam kết về khí hậu, nguy cơ “tẩy xanh” – tức phóng đại hoặc làm sai lệch mức độ đóng góp thực sự cho môi trường – đang trở thành mối lo ngại lớn đối với cả nhà đầu tư, cơ quan quản lý và người tiêu dùng.

Chuyên đề đi sâu phân tích toàn bộ vòng đời của một tín chỉ carbon, từ giai đoạn thiết kế dự án, xây dựng và phê duyệt tiêu chuẩn đo lường, cho đến khâu thẩm định, phát hành và giám sát sau khi tín chỉ được đưa vào lưu thông.

Trên cơ sở đó, Bà Nelly Muyia đưa ra một loạt khuyến nghị thiết thực nhằm nâng cao tính toàn vẹn của thị trường, bao gồm việc tăng cường vai trò của các tổ chức thẩm tra độc lập, minh bạch hóa thông tin về phương pháp luận tính toán, và siết chặt cơ chế hậu kiểm để kịp thời phát hiện, xử lý các dự án không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng.

Cấu trúc vận hành của thị trường giao dịch carbon

Khép lại phiên làm việc buổi sáng, ông Diego Soto-Eisenberg (Đại học Washington, Hoa Kỳ) nói về chuyên đề “Cấu trúc Thị trường Giao dịch Carbon: Hợp đồng Song phương về Carbon, các Sàn Giao dịch Địa phương, Quốc gia và Toàn cầu”.

Chuyên đề phân tích hai hình thái chính của thị trường giao dịch carbon hiện nay: thị trường phi tập trung (over-the-counter – OTC), nơi các giao dịch song phương được thực hiện trực tiếp giữa các bên; và các sàn giao dịch tập trung có tổ chức, nơi tín chỉ carbon được niêm yết và giao dịch theo cơ chế chuẩn hóa.

Diễn giả giới thiệu một số nền tảng giao dịch tiêu biểu trên thế giới như Xpansiv và AirCarbon, đồng thời phân tích ưu và nhược điểm của từng mô hình thị trường: trong khi thị trường OTC mang lại sự linh hoạt cao trong đàm phán hợp đồng, thì các sàn giao dịch tập trung lại có ưu thế về tính minh bạch giá và khả năng chuẩn hóa sản phẩm.

Một nội dung đáng chú ý khác là xu hướng token hóa tài sản carbon – tức số hóa tín chỉ carbon thành các đơn vị có thể giao dịch trên nền tảng công nghệ blockchain – cùng những đòi hỏi về khung pháp lý mà xu hướng này đặt ra. Đây là gợi ý thực tiễn đáng cân nhắc đối với định hướng phát triển sàn giao dịch carbon kỹ thuật số mà Việt Nam đang nghiên cứu xây dựng.

Quy định pháp luật Việt Nam về tín chỉ carbon và khuyến nghị cho VIFC

Sau giờ nghỉ trưa, Hội nghị tiếp tục với phần trình bày của ông Nguyễn Phương Nam, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành KLINOVA Climate Innovation Consulting & Services, với chuyên đề “Quy định Pháp luật hiện hành của Việt Nam về Thị trường Carbon và Khuyến nghị đối với VIFC”. Chuyên đề của ông mang đến những góc nhìn thực tiễn gắn liền trực tiếp với bối cảnh pháp lý và định hướng phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Chuyên đề điểm lại khung pháp lý hiện hành của Việt Nam liên quan đến tín chỉ carbon và thị trường carbon trong nước, đồng thời đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Đà Nẵng (VIFC-DN) trong quá trình xây dựng cơ chế, chính sách nhằm thu hút và vận hành hiệu quả các hoạt động tài chính carbon.

Xem thêm: Quy chế hoạt động của VIFC

Kinh nghiệm vận hành thị trường carbon California

Bà Isabella Carreno từ Đại học Washington, mang đến một nghiên cứu điển hình giàu giá trị thực tiễn: Chương trình “Cap-and-Trade” của bang California (Hoa Kỳ) – nay được đổi tên thành “Cap-and-Invest” và vừa được gia hạn hoạt động đến năm 2045. Đây là một trong những thị trường carbon bắt buộc lâu đời, có quy mô lớn và được đánh giá là vận hành hiệu quả bậc nhất thế giới.

Chuyên đề phân tích chi tiết cơ chế vận hành của chương trình: từ việc thiết lập mức trần phát thải giảm dần theo thời gian, cấp phát hạn ngạch miễn phí có tính toán dựa trên hệ số định mức hiệu suất phát thải, đến vai trò của các chủ thể tham gia giám sát thị trường như Monitoring Analytics và Western Climate Initiative, cùng hệ thống theo dõi tuân thủ CITSS.

Đáng chú ý, California còn xây dựng cơ chế liên kết thị trường với bang Quebec (Canada) nhằm dùng chung bể hạn ngạch đấu giá, qua đó tăng hiệu quả vận hành và hạn chế nguy cơ thao túng thị trường.

Bên cạnh khía cạnh “giới hạn” phát thải, chương trình còn nhấn mạnh khía cạnh “đầu tư” khi nguồn thu từ đấu giá được tái đầu tư trở lại cho các chương trình khí hậu phục vụ cộng đồng – một mô hình cân bằng giữa kỷ luật thị trường và trách nhiệm xã hội mà nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, có thể tham khảo.

Kinh nghiệm phát triển tài chính carbon tại Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Đông Nam Á và Colombia

Một diễn giả khác từ Đại học Washington, Bà Betty Yu  mang tới chuyên đề “Kinh nghiệm từ Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Đông Nam Á và Colombia trong việc Xây dựng và Vận hành các Giải pháp Tài chính Carbon”.

Chuyên đề chỉ ra một nghịch lý cốt lõi của thị trường carbon tự nguyện hiện nay: do các quốc gia sở tại có xu hướng ưu tiên giữ lại những nỗ lực giảm phát thải hiệu quả nhất để phục vụ mục tiêu quốc gia, nguồn cung tín chỉ carbon mới và đáng tin cậy trên thị trường quốc tế ngày càng trở nên khan hiếm và đắt giá.

Từ nghịch lý đó, diễn giả Betty Yu giới thiệu các bài học xây dựng thị trường từ nhiều quốc gia:

• Colombia – quốc gia tiên phong với các dự án dựa vào tự nhiên, nơi nhu cầu thị trường được tạo ra thông qua chính sách thuế, dù từng trải qua giai đoạn tranh cãi trước khi đạt được sự đồng thuận vững chắc hơn;
• Hàn Quốc – nền kinh tế công nghiệp phát thải cao đã biến chính công nghệ khử carbon của mình thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường tự nguyện toàn cầu, đồng thời chuyển dịch trọng tâm từ giảm phát thải sang loại bỏ carbon.

Tại khu vực Đông Nam Á, ba câu chuyện được nhắc đến gồm: Indonesia với tiềm năng tín chỉ khổng lồ, ước tính khoảng 13,4 tỷ tấn CO₂ tương đương, có thể đóng góp tới 60% mục tiêu giảm nhẹ phát thải quốc gia;

Campuchia với những bài học kinh nghiệm quý giá rút ra từ một dự án tiêu biểu, giúp các quốc gia đi sau tiết kiệm đáng kể chi phí học hỏi; và Singapore – quốc gia không có nhiều dư địa bù trừ trong nước nhưng đã vươn lên trở thành một trung tâm khu vực chỉ trong chưa đầy ba năm, nhờ chiến lược đưa yếu tố nhu cầu và tính toàn vẹn vào ngay trong chính sách.

Cuối cùng, câu chuyện của Ấn Độ cho thấy một quốc gia hoàn toàn có thể trở thành nhà cung cấp dịch vụ loại bỏ carbon quan trọng trên phạm vi toàn cầu, ngay cả khi thị trường nội địa chưa thực sự trưởng thành, nếu biết tận dụng đúng lợi thế nguồn lực và xây dựng quan hệ với các bên mua tiên phong phù hợp.

Kinh nghiệm tài chính carbon và tài chính khí hậu tại Trung Quốc

Trước khi khép lại ngày làm việc thứ tư, Ông Hiro Fu (Đại học Washington và Trung tâm Luật thuộc Đại học Georgetown, Hoa Kỳ) mang đến Hội nghị những kinh nghiệm về Tài chính Carbon và Tài chính khí hậu tại Trung Quốc.

Dưới quan điểm của mình, Ông Hiro Fu cho rằng Trung Quốc khó có khả năng giành lại vị thế cao trên thị trường tín chỉ carbon quốc tế như đã từng có trước năm 2012, do ba thay đổi mang tính cấu trúc: thị trường carbon toàn cầu ngày càng phân mảnh, Trung Quốc chuyển hướng trọng tâm sang phát triển thị trường carbon nội địa, và những quan ngại kéo dài về công tác kiểm toán, quản trị dự án.

Ông Hiro Fu tái hiện hành trình của Trung Quốc qua các dấu mốc cụ thể: năm 2007, Trung Quốc chính thức thể chế hóa tài chính carbon với sự ra đời của Quỹ Cơ chế Phát triển Sạch (China CDM Fund); đến năm 2012, nước này đạt vị thế thống trị thị trường CDM quốc tế với khoảng 3.000 trong tổng số 5.500 dự án toàn cầu.

Tuy nhiên, đến năm 2017, Trung Quốc đã phải đình chỉ việc đăng ký các dự án CCER do khối lượng giao dịch thấp, mất cân bằng cung – cầu và công tác kiểm định chưa được chuẩn hóa. Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 2021, khi Trung Quốc chính thức ra mắt hệ thống giao dịch phát thải (ETS) quốc gia, điều chỉnh khoảng 4,5 tỷ tấn CO₂ phát thải mỗi năm và trở thành ETS lớn nhất thế giới xét theo quy mô phát thải được điều chỉnh.

Chuyên đề cũng không né tránh những vấn đề tồn đọng: năm 2024 ghi nhận một vụ bê bối gian lận tín chỉ carbon trị giá hàng tỷ euro tại Trung Quốc, dẫn đến việc hệ thống cấp tín chỉ UER bị bãi bỏ trước thời hạn; sang năm 2025, tổ chức tiêu chuẩn quốc tế Verra đã quyết định thu hồi rất nhiều dự án tại Trung Quốc sau khi tiến hành rà soát trên diện rộng.

Từ hành trình của Trung Quốc, diễn giả Hiro Fu đúc kết ba bài học lớn cho bất kỳ quốc gia nào đang xây dựng thị trường carbon: tầm quan trọng của kiểm toán và quản trị dự án minh bạch, sự cần thiết phải thích ứng với biến động của thị trường quốc tế, và vai trò quyết định của năng lực quản lý nhà nước trong việc duy trì niềm tin thị trường.

Xem thêm:

• Hội nghị Trao đổi về Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính (Ngày 01)
• Ngày 2: Hội nghị Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính
• Ngày 3: Hội nghị Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính

Khép lại ngày làm việc thứ tư

Xuyên suốt ngày làm việc thứ tư, Hội nghị đã mang đến một bức tranh toàn diện về thị trường carbon toàn cầu – từ nền tảng lịch sử và pháp lý, cơ chế đảm bảo tính toàn vẹn, cấu trúc vận hành của các sàn giao dịch, cho đến những bài học thực tiễn phong phú từ California, Trung Quốc và nhiều thị trường mới nổi tại châu Á, châu Mỹ Latinh.

Những chuyên đề không chỉ phản ánh sự trưởng thành và cả những thách thức của thị trường carbon quốc tế trong hơn năm thập kỷ qua, mà còn mở ra nhiều gợi ý thiết thực trong quá trình nghiên cứu, xây dựng khung pháp lý và hạ tầng vận hành cho thị trường carbon trong nước, gắn liền với định hướng phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Đà Nẵng.

Là thành viên của Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Đà Nẵng (VIFC-DN), Công ty Luật Siglaw tiếp tục vinh dự tham dự và đồng hành cùng các hoạt động trao đổi, kết nối chuyên môn trong khuôn khổ Hội nghị “Trao đổi về Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính”.

Việc trực tiếp lắng nghe những chia sẻ chuyên sâu từ các chuyên gia, học giả và diễn giả hàng đầu về thị trường carbon quốc tế là cơ hội quý giá để công ty luật Siglaw không ngừng cập nhật những xu hướng chính sách và pháp lý mới nhất, làm giàu thêm góc nhìn thực tiễn phục vụ hoạt động tư vấn pháp lý trong các lĩnh vực đầu tư, tài chính xanh và phát triển bền vững.

Trụ sở chính tại Tp. Hà Nội: Số 44/A32 – NV13, Khu A Geleximco, Đường Lê Trọng Tấn, Phường Tây Mỗ, Tp. Hà Nội.

Chi nhánh tại miền Nam: Số 103 – 105, Đường Nguyễn Đình Chiểu, Phường Xuân Hòa, Hồ Chí Minh.

Chi nhánh miền Trung: VIFC DN – Tòa nhà ICT Công viên Phần mềm số 2, Đường Như Nguyệt, Phường Hải Châu, Đà Nẵng

Email: vp@siglaw.com.vn

Hotline: 0961 366 238

Facebook: https://www.facebook.com/hangluatSiglaw