Luật Sư và Trọng tài trong kỷ nguyên AI: Thích ứng, Trách nhiệm và Tương lai

Ngày 05/11/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, hội thảo chuyên đề “Luật sư và hoạt động trọng tài trong kỷ nguyên AI” đã diễn ra với sự phối hợp tổ chức của Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế Việt Nam (VBLC) và Trung tâm Trọng tài Quốc tế thuộc Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam (VIFCA). Chương trình là diễn đàn trao đổi chuyên môn về những thay đổi mà trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra đối với hoạt động hành nghề luật sư, tư vấn đầu tư, thương mại quốc tế và giải quyết tranh chấp.

Tham gia chương trình với vai trò diễn giả, Tiến sĩ – Luật sư Lê Thị Dung, Luật sư sáng lập Công ty Luật TNHH Siglaw và Tiến sĩ – Luật sư Nguyễn Trung Nam (Tony Nguyen), Luật sư sáng lập EP Legal, đã mang đến những góc nhìn chuyên sâu từ thực tiễn hành nghề. Hai phần trình bày tập trung vào việc nhận diện những thay đổi của nghề luật trong kỷ nguyên AI, đồng thời làm rõ cách thức ứng dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.

Trí tuệ nhân tạo và tương lai nghề luật

Trong phần trình bày với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo và tương lai nghề luật: Thách thức pháp lý mới, trách nhiệm nghề nghiệp và sự chuyển dịch của tư vấn đầu tư, thương mại quốc tế”, Tiến sĩ – Luật sư Lê Thị Dung đã phân tích những chuyển dịch quan trọng của ngành luật dưới tác động của AI, từ hoạt động tư vấn pháp lý đến trách nhiệm nghề nghiệp và định hướng phát triển dịch vụ pháp lý trong tương lai.

Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi phương thức hành nghề luật sư

AI đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong nhiều công việc pháp lý như nghiên cứu pháp luật, tư vấn đầu tư, soạn thảo và rà soát hợp đồng, tổng hợp chứng cứ, chuẩn bị lập luận trong tranh chấp và quản trị tuân thủ pháp luật tại doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo nội dung chuyên đề, năng lực xử lý thông tin của AI không đồng nghĩa với khả năng phán đoán pháp lý. AI có thể tổng hợp khối lượng lớn tài liệu, nhận diện điều khoản, đưa ra câu trả lời có vẻ hợp lý và hỗ trợ soạn thảo nhanh chóng. Nhưng việc xác định căn cứ pháp lý còn hiệu lực, đánh giá mục tiêu thương mại của giao dịch, dự đoán cách thức thực thi pháp luật và đưa ra kết luận phù hợp với hoàn cảnh cụ thể vẫn đòi hỏi năng lực chuyên môn của luật sư.

Trong bối cảnh đó, giá trị của luật sư đang dần chuyển dịch từ việc cung cấp thông tin sang khả năng xác thực, phán đoán và chịu trách nhiệm đối với các kết luận pháp lý.

Những thách thức pháp lý mới trong ứng dụng AI

Chuyên đề cũng cập nhật những chuyển động của khung pháp luật về AI và dữ liệu tại Việt Nam cũng như quốc tế. Việc ứng dụng AI trong hoạt động kinh doanh có thể kéo theo các nghĩa vụ liên quan đến quản lý rủi ro, bảo vệ dữ liệu cá nhân, minh bạch thông tin và trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Đối với doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại quốc tế, việc sử dụng hệ thống AI có thể phát sinh các vấn đề về dữ liệu xuyên biên giới, hợp đồng công nghệ, điều kiện tuân thủ pháp luật nước ngoài và nghĩa vụ trong chuỗi cung ứng.

Tiến sĩ – Luật sư Lê Thị Dung đã đưa ra các tình huống thực tiễn để làm rõ những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình ứng dụng AI, bao gồm:

• Rủi ro về căn cứ pháp lý: AI có thể viện dẫn văn bản đã hết hiệu lực, chưa có hiệu lực hoặc điều khoản không tồn tại, dẫn đến sai lệch trong nội dung tư vấn;
• Rủi ro từ giao dịch tự động: Hệ thống AI có thể tự chấp nhận đơn hàng hoặc điều kiện giao dịch vượt quá dự kiến, làm phát sinh tranh chấp về hiệu lực hợp đồng, phạm vi thẩm quyền và trách nhiệm của các bên;
• Rủi ro về bảo mật thông tin: Việc đưa hồ sơ M&A hoặc tài liệu nội bộ của khách hàng lên nền tảng AI công cộng có thể dẫn đến nguy cơ tiết lộ bí mật nghề nghiệp, thông tin thương mại và dữ liệu cá nhân.

Những tình huống này cho thấy việc ứng dụng AI không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn đặt ra yêu cầu về quy trình kiểm soát, cơ chế phê duyệt và trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư.

Cơ hội phát triển dịch vụ pháp lý trong kỷ nguyên AI

Bên cạnh những thách thức, AI cũng mở ra nhiều cơ hội phát triển các lĩnh vực dịch vụ pháp lý mới như tư vấn tuân thủ AI, hợp đồng công nghệ và dữ liệu, thẩm định hệ thống AI trong giao dịch M&A, trách nhiệm đối với sản phẩm sử dụng AI và giải quyết tranh chấp liên quan đến giao dịch tự động.

Theo đó, các tổ chức hành nghề luật cần chủ động định vị lại giá trị dịch vụ, xây dựng những sản phẩm tư vấn phù hợp với nhu cầu mới của khách hàng và cân nhắc các mô hình tính phí dựa trên phạm vi, giá trị và mức độ phức tạp của công việc.

Thông điệp xuyên suốt của chuyên đề là AI có thể hỗ trợ luật sư nâng cao hiệu quả công việc, nhưng không thể thay thế hoàn toàn khả năng phán đoán pháp lý, kinh nghiệm hành nghề và trách nhiệm chuyên môn của người luật sư.

Giao việc cho AI nhưng vẫn giữ trọn trách nhiệm nghề nghiệp

Tiếp nối những nội dung về tương lai nghề luật, Tiến sĩ – Luật sư Nguyễn Trung Nam (Tony Nguyen), Luật sư sáng lập EP Legal, đã trình bày chuyên đề “Kỹ năng sử dụng AI an toàn và hiệu quả trong hành nghề luật sư tại Việt Nam”.

Với kinh nghiệm hơn 25 năm trong lĩnh vực năng lượng, hạ tầng, tài chính và giải quyết tranh chấp, diễn giả đã chia sẻ những góc nhìn thực tiễn về các nhóm công cụ AI hiện nay, cách thức ứng dụng trong công việc pháp lý và những yêu cầu cần đặt ra để bảo đảm an toàn, hiệu quả.

Nhận diện đúng khả năng và giới hạn của AI

Một trong những nội dung được đề cập là sự khác biệt giữa AI hiện nay và siêu trí tuệ (Superintelligence – SI). Trong khi AI hiện nay có thể hỗ trợ con người thực hiện các nhóm tác vụ cụ thể nhưng vẫn cần được giám sát, siêu trí tuệ mới chỉ là một giả thuyết về hệ thống có năng lực vượt trội so với trí tuệ con người trên nhiều lĩnh vực.

Việc phân biệt hai khái niệm này giúp người hành nghề có cách tiếp cận phù hợp hơn đối với công nghệ: khai thác những năng lực AI đã có trong thực tiễn, đồng thời không mặc nhiên xem AI là một chủ thể có khả năng tự chịu trách nhiệm.

Diễn giả cũng phân tích các nhóm công cụ AI đang được sử dụng trong nghề luật, từ trợ lý AI đa năng, AI chuyên ngành luật, cơ sở dữ liệu pháp luật tích hợp AI đến AI trong phần mềm văn phòng và tác tử AI (AI Agent).

Mỗi nhóm công cụ có những ưu điểm và giới hạn riêng. Đặc biệt, các tác tử AI có khả năng tự thực hiện một chuỗi thao tác như tìm kiếm, đọc, phân loại tài liệu và soạn thảo, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cao hơn nếu được cấp quyền thực hiện các hành động mà không có cơ chế phê duyệt của con người.

Ứng dụng AI trong giao dịch, tranh tụng và trọng tài

Từ thực tiễn hành nghề, Tiến sĩ – Luật sư Nguyễn Trung Nam đã chia sẻ các phương thức ứng dụng AI trong hoạt động tư vấn giao dịch và giải quyết tranh chấp.

Trong lĩnh vực giao dịch, AI có thể hỗ trợ rà soát hợp đồng theo checklist, so sánh các phiên bản hợp đồng, trích xuất điều khoản trong quá trình thẩm định pháp lý, dịch thuật song ngữ và chuẩn bị các phương án đàm phán.

Đối với hoạt động tranh tụng và trọng tài, AI có thể hỗ trợ tổng hợp hồ sơ, lập dòng thời gian sự kiện, nhận diện mâu thuẫn giữa các lời khai và chứng cứ, xây dựng ma trận chứng cứ hoặc chuẩn bị khung bản luận cứ.

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI cần đi kèm với quy trình kiểm chứng phù hợp. Các tình huống được đưa ra tại hội thảo cho thấy AI có thể nhầm lẫn ngày tháng, dẫn sai nguồn, tạo ra bản án không tồn tại hoặc đưa ra những nhận định thiếu căn cứ. Do đó, luật sư cần trực tiếp kiểm tra tài liệu gốc, xác minh các căn cứ pháp lý và chịu trách nhiệm đối với nội dung được sử dụng trong hồ sơ hoặc phát hành cho khách hàng.

Kỹ năng giao việc và kiểm chứng kết quả AI

Nội dung đáng chú ý trong phần trình bày là kỹ năng xây dựng yêu cầu (prompt) khi sử dụng AI. Theo Tiến sĩ – Luật sư Nguyễn Trung Nam, một yêu cầu hiệu quả cần xác định rõ vai trò, bối cảnh vụ việc, nhiệm vụ cụ thể, tài liệu nguồn, luật áp dụng, thời điểm áp dụng và định dạng đầu ra. Việc giao nhiệm vụ rõ ràng giúp AI tạo ra kết quả có cấu trúc, dễ kiểm tra và phù hợp hơn với mục tiêu công việc.

Bên cạnh đó, diễn giả nhấn mạnh quy trình kiểm chứng kết quả AI qua bốn bước, bao gồm:

1. Xác minh văn bản pháp luật hoặc nguồn thông tin có thực sự tồn tại hay không.
2. Kiểm tra tình trạng hiệu lực, các sửa đổi, bổ sung và văn bản thay thế.
3. Đối chiếu nội dung trích dẫn với văn bản gốc.
4. Đánh giá việc áp dụng có phù hợp với chủ thể, thời điểm và loại quan hệ pháp luật hay không.

Đây là những bước quan trọng nhằm hạn chế sai sót khi sử dụng AI trong các công việc có yêu cầu cao về tính chính xác và trách nhiệm nghề nghiệp.

Đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của luật sư khi sử dụng AI

Một trong những thông điệp quan trọng nhất của chuyên đề là: “Luật sư có thể giao việc cho AI, nhưng không thể giao trách nhiệm nghề nghiệp”. Việc sử dụng AI không làm mất đi nghĩa vụ bảo mật thông tin khách hàng, yêu cầu về năng lực chuyên môn, tính minh bạch trong hoạt động tư vấn hay trách nhiệm của luật sư đối với sản phẩm pháp lý.

Đặc biệt, đối với hoạt động trọng tài và giải quyết tranh chấp, việc sử dụng AI để xử lý hồ sơ hoặc chuẩn bị tài liệu cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh rủi ro tiết lộ chiến lược tranh tụng, sai lệch chứng cứ hoặc sử dụng nguồn dẫn không có thật.

Từ đó, diễn giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng quy trình sử dụng AI trong tổ chức hành nghề, bao gồm phân quyền truy cập, kiểm soát dữ liệu, xác định công cụ được phép sử dụng, thiết lập cơ chế phê duyệt và lưu vết quá trình kiểm tra.

Thích ứng với AI để hướng tới tương lai nghề luật chuyên nghiệp và bền vững

Hội thảo chuyên đề “Luật sư và hoạt động trọng tài trong kỷ nguyên AI” đã mang đến những góc nhìn đa chiều về sự thay đổi của ngành luật trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Từ việc nhận diện những chuyển dịch trong hoạt động tư vấn pháp lý, cập nhật khung pháp luật về AI và dữ liệu, đến thực hành kỹ năng sử dụng AI trong giao dịch, tranh tụng và trọng tài, các nội dung được chia sẻ đã góp phần làm rõ yêu cầu thích ứng của người hành nghề trước những thay đổi của môi trường pháp lý và kinh doanh.

Đặc biệt, hội thảo nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được sử dụng trong một khuôn khổ quản trị có trách nhiệm. Việc ứng dụng AI cần được đặt trên nền tảng của năng lực chuyên môn, khả năng kiểm chứng, sự minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp.

Công ty Luật TNHH Siglaw trân trọng cảm ơn Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế Việt Nam (VBLC), Trung tâm Trọng tài Quốc tế thuộc Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam (VIFCA), EP Legal cùng các diễn giả và người tham dự đã góp phần tạo nên một chương trình trao đổi chuyên môn ý nghĩa.

Siglaw sẽ tiếp tục đồng hành cùng các hoạt động kết nối tri thức, thúc đẩy đổi mới và nâng cao năng lực chuyên môn trong cộng đồng pháp lý Việt Nam, hướng tới một môi trường hành nghề chuyên nghiệp, thích ứng và phát triển bền vững trong kỷ nguyên AI.

Trụ sở chính tại Tp. Hà Nội: Số 44/A32 – NV13, Khu A Geleximco, Đường Lê Trọng Tấn, Phường Tây Mỗ, Tp. Hà Nội.

Chi nhánh tại miền Nam: Số 103 – 105, Đường Nguyễn Đình Chiểu, Phường Xuân Hòa, Tp. Hồ Chí Minh.

Chi nhánh tại miền Trung: VIFC DN – Tòa nhà ICT Công viên Phần mềm số 2, Đường Như Nguyệt, Phường Hải Châu, Đà Nẵng.

Hotline: 0961 366 238

Email: vp@siglaw.com.vn

Facebook: https://www.facebook.com/hangluatSiglaw